Türkiye'de Tünel Açma Makinesi (TBM) Endüstrisinin Gelişimi
Türkiye, son yirmi yılda Marmaray, Avrasya Tüneli, İstanbul ve Ankara metro ağları ile yüzlerce kilometrelik hidroelektrik ve sulama tüneli projeleriyle dünyanın en aktif TBM pazarlarından biri haline gelmiştir. Ancak uzun yıllar boyunca bu projeler tamamen yurt dışından yüksek döviz bedelleri ve 18–24 ayı bulan termin süreleriyle ithal edilen makinelerle yürütülmüştür.
ARM, kendi atölyesinde ürettiği EPB TBM ile Türkiye'nin ilk TBM üreticisidir. Günümüzde Türk mühendisliği, yalnızca TBM işletmeciliğinde değil; TBM imalatı, komple fabrika revizyonu (remanufacturing), çap büyütme/küçültme ve zemin jeolojisine özel kesici kafa (cutterhead) tasarımı alanlarında küresel standartlara ulaşmıştır.
TBM Tedarikinde İki Temel Yol: Sıfır Makine vs. Yerli Fabrika Revizyonu
Bir tünel ihalesi kazanıldığında proje yönetiminin karşısına çıkan ilk darboğaz makine temin süresidir.
Sıfır TBM Siparişi: Küresel döküm ve rulman tedarik zinciri nedeniyle sıfır bir makinenin şantiyeye teslimatı ortalama 16 ila 24 ay sürmektedir. Yüksek ilk yatırım bütçesiyle büyük bir finansman yükü oluşturur.
Yerli Fabrika Revizyonu ve Çap Dönüşümü: ARM Tünel gibi yerli tesislerde mevcut bir TBM gövdesi; ana rulman (main drive), sızdırmazlık keçeleri, hidrolik tahrikler ve PLC sistemleri sıfırlanarak 4 ila 6 ay içinde sahaya sevk edilmeye hazır hale getirilir. İlk yatırım maliyetinde (Capex) tipik olarak %50 ila %65 oranında tasarruf sağlanır.
Detaylı teknik parametreler için TBM Revizyonu ve Sıfır TBM Karşılaştırma Analizimizi inceleyebilirsiniz.
Çap Dönüşümü (Diameter Upsizing) Nasıl Gerçekleştirilir?
Birçok müteahhit firmanın makine parkında daha önceki projelerden kalan TBM'ler bulunmaktadır (örneğin Ø3.200 mm atıksu veya Ø6.500 mm metro TBM'i). Yeni projenin çapı farklı olduğunda şu mühendislik adımları uygulanır:
Lazer Geometri Ölçümü ve FEM Analizi: Mevcut kalkan yapısının yorulma ömrü ve rijitliği sonlu elemanlar yöntemiyle modellenir.
Kalkan Genişletme İmalatı: Yeni dış çapa uygun kalkan silindirik uzatmaları ve segmental parçalar yüksek mukavemetli alaşımlı çelikten imal edilir.
Yeni Kesici Kafa Tasarımı: Zemin formasyonuna (masif kireçtaşı, aşındırıcı kumtaşı, fay breşi veya balçık) uygun disk kesici ve ripper geometrisi sıfırdan üretilir.
İtki Silindirleri ve Hidrolik Güç Ünitesi: Genişleyen kesit alanının gerektirdiği toplam itki kuvveti (thrust force) hesaplanarak ilave silindir grupları ve 450 bar hidrolik güç üniteleri entegre edilir.
Yerli TBM Mühendisliğinde Kalite ve Test Kriterleri
Revize edilen veya yerli imal edilen bir TBM'in güvenilirliği, uygulanan test prosedürleriyle tescillenir:
450 Bar Hidrostatik Test Standı: Tüm itki, artikülasyon ve erektör hidrolik silindirleri ile valf blokları tepe çalışma basıncının üzerinde test edilir.
NDT Kaynak Kontrolleri: Gövde ve kalkan kaynak birleşimleri ultrasonik (UT) ve manyetik parçacık (MT) yöntemleriyle denetlenir.
Siemens S7-1500 & Endüstri 4.0 Telemetri: Makine içi ayna basıncı sensörleri, lazer tünel kılavuzlama (guidance) ve tork verileri gerçek zamanlı SCADA paneline aktarılır.
12 Ay Saha Mekanik Garantisi: Fabrikadan çıkan makinelere 12 ay veya proje kazı mesafesi boyunca yerinde teknik servis ve parça garantisi sağlanır.
Sonuç ve Mühendislik Tavsiyesi
Türkiye altyapı sektöründe rekabet avantajı sağlamak isteyen taahhüt firmaları için yerli TBM üreticileri ve revizyon merkezleri, hem döviz bazlı yüksek finansman maliyetlerini minimize etmekte hem de projeleri 1 yıl öne çekmektedir. Projenizin jeolojik profiline en uygun TBM seçimi ve fizibilite raporu için Mühendislik Ekibimizle İletişime Geçin.